-
Dlaczego Warszawę nazywamy Warszawą? O stolicy słów kilka, czyli etymologiczne zagwozdki :)
widok na nocną Warszawę


Jako że nasz blog dotyczy stolicy Polski, w dzisiejszym wpisie przedstawimy ciekawostki z zakresu onomastyki. Jest to dział nauki, którego przedmiotem są nazwy własne. Onomastyka dzieli się na dwa, główne działy toponimię, związaną z miejscami oraz antroponimię, związaną z imionami. Oczywiście nas interesuje w dzisiejszym wpisie wyłącznie toponimia. Będzie to krótki kurs, mamy nadzieję, że przydatny.

 Na początku przytoczymy fragment z encyklopedii pod tytułem: Słowiańska Onomastyka. Według autora tejże książki:

 Warszawa to: 'nazwa stolicy Polski. Wbrew etymologii ludowej jest to typowa nazwa dzierżawcza, od imienia założyciela osady. Najstarsze zapisy to: Warseuiensis 1321, Varschewia 1342, Warschouia 1482. Te właśnie formy: Warszewa, Warszowa były powszechnie używane w XIV i XV wieku. Nazwa powstała od imienia Warsz, które było formą skróconą od Warcisław (to samo,co Wrocisław), z przyrostkiem spieszczającym -sz-, jak Staszek od Stanisław. Imię Warsz i Warszek jest znane w staropolszczyźnie. Tworząc nazwę osady, dodano sufiks -ew-, zmieniony później na -ow-, na wzór licznych nazw na -owo- np. Ciechanowo, Czerniakowo. Postać Warszawa (z a) powstała w XV wieku na skutek hiperpoprawności, gdyż samogłoskę e w -ewa uważać zaczęto za mazowiecką cechę gwarową i starano się jej unikać. Podobnie w nazwie Nieszawa pojawiło się a zamiast e (pierwotnie Nieszawa i Nieszowa). Forma Warszawa stała się powszechna w XVI wieku1'.

 Według Słownika Lindego: 'Warszawa, Warszewa, Warszowa – miasto stołeczne Księstwa Mazowieckiego i całego Królestwa Polskiego. Warszawa od Warsza, Warcisława – imienia używanego u Słowian2' 

 Warto wyjaśnić czym są nazwy dzierżawcze i dlaczego Warszawa się do nich zalicza :) Pochodzą one od nazwy właściciela, są zakończone końcówkami: 

  •  ewa
  • owa 
  •  owo 
  •  ów 
  •  ewo 
  •  in 
Innymi przykładami miast dzierżawczych, oprócz Warszawy, są: Kraków, Radzymin, Pruszków, Grabowo.


1Słowiańska onomastyka. Encyklopedia, t.1, s.129.
2Słownik języka polskiego Lindego, t.4, s.138.

x

Komentarze

Prześlij komentarz

Popularne posty z tego bloga

III Czy Ochota to dzielnica szczęścia? O Szczęśliwicach i okolicy

-
Obraz
             Ochota jest jedną z warszawskich dzielnic, dziś trochę już   zapuszczoną i zapomnianą. Jednak wciąż znajdziemy tu wiele miejsc, które warto byłoby obejrzeć, na przykład Pole Mokotowskie, park Szczęślwicki czy też Reduta Ordona.             No dobrze, ale co z samą nazwą Szczęśliwice? Dziś znamy ją jako osiedle – zachodnią część Ochoty, gównie kojarzy się z parkiem ze stokiem narciarskim oraz pętlą autobusową. W XVI wieku natomiast wieś Stenclwice była majątkiem rodu Stenclewskich, wywodzących się od Gotarda z Rakowa [1] .               Dzisiejsza forma „Szczęśliwice” stworzona przez metaforyzację  z formy czasownika ‘szczęśliwić’, wiąże się zapewne z chęcią uszczęśliwienia mieszkańców i bywalców miejsca. Ukazuje to etymologia: SZCZĘŚLIWIĆ :    Słownik ję...
Czytaj więcej
-
Obraz
I Gwara warszawska Język i określony sposób używania go niewątpliwie jednoczy mieszkańców danej społeczności. Warszawiacy swojego czasu dorobili się własnej, odrębnej gwary, która kształtowała się wraz z rozwojem stolicy. W sposobie mówienia ludności Warszawy odbijają się jego zamiłowania, procedery i postęp intelektualny. Ciekawostką jest fakt, że gwara ta powstała stosunkowo późno, bowiem dopiero w XVIII wieku, gdy język ogólnopolski był ukształtowany w pełni. Warto najpierw wytłumaczyć, czym jest gwara . Termin ten podlegał neosemantyzacji, bowiem na przykład Słownik Lindego 1 wydany w 1808 roku podaje, że gwara to po prostu mowa, język. Natomiast publikacje późniejsze, takie jak chociażby Słownik języka polskiego 2 pod redakcją Witolda Doroszewskiego, określają gwarę jako mowę środowiska zawodowego lub miejscowego . Bronisław Wieczorkiewicz w „Gwara warszawska dawniej i dziś” podkreśla, że tą odmianą języka posługiwali się najpierw głównie „ludzie ulicy”, prości, ...
Czytaj więcej
-
Obraz
Czym jest Nowa Pomarańczarnia i jaki ma związek z pomarańczami? W dzisiejszym wpisie przeniesiemy się w miejsce niezwykłe, warte odwiedzenia w majowe dni! Mowa o Nowej Pomarańczarni, zwanej również Oranżerią. Jest to budynek usytuowany w Łazienkach Królewskich. Nowa Pomarańczarnia została wybudowana w latach 1860-1861. Projektantami byli Adam Adolf Loewe i Józef Orłowski. Ale może zanim odpowiemy na pytanie, to przeniesiemy się w czasy minione. Podczas powstania warszawskiego Oranżeria, w wyniku pożaru, została zdewastowana. Zarówno Stara Oranżeria, jak i Nowa Oranżeria poniosły straty, w wyniku których rośliny egzotyczne przechowywane w środku nie przetrwały 1 . Pierwotnie Pomarańczarnia była przeznaczona na przechowywanie w okresie chłodów drzew egzotycznych. Obecnie urządzono w niej ogród. Znajdują się w nim różnorodne rośliny, również tropikalne. Inne Pomarańczarnie na terenie Polski: Wilanów, Radzyń Podlaski, Nieborów, Puławy. Aby dokonać ...
Czytaj więcej