-

Czy Nalewki mają coś wspólnego z alkoholem? O nazwie
i przeszłości ulicy

Dziś utożsamiamy słowo nalewki z liczbą mnogą napoju wysokoprocentowego, co ukazuje współczesna definicja słownikowa :
NALEWKA:
1. napój alkoholowy przyrządzony sposobem domowym przez zalanie spirytusem owoców suszonych lub świeżych
2. wyciąg alkoholowy z surowców roślinnych, używany jako lekarstwo 1
Według Słownika języka polskiego Lindego znaczy to natomiast :
NALEWKA:
1. naczynie do nalewania2

Widać już zatem, że współczesne rozumienie tego terminu odbiega od chociażby dziewiętnastowiecznego nazewnictwa. Jednakże warto zwrócić uwagę na fakt, iż nazwa ulicy Nalewki nawiązuje do czegoś jeszcze innego i nie ma związku z alkoholami. Historyczna nazwa (Nalewki) wiązała się z aspektem topograficznym terenu. Pochodziła bowiem od płynącej tamtędy rzeczki Bełczącej, zwanej też właśnie Nalewką, a to z racji zaopatrywania w wodę okolicznych mieszkańców. Gwałtowny rozwój ulicy nastąpił w latach 20. XIX wieku i był związany z osiedleniem się tu stołecznych Żydów. Nalewki stały się wówczas główną ulicą handlową w utworzonej w okolicy dzielnicy żydowskiej. Z tego powodu tę nazwę utożsamiano z późniejszym tragicznym losem Żydów, jak mówi Kwiryna Handke3. Około 1939 r. wzdłuż Nalewek działało ponad tysiąc firm, i to nie licząc tych, które ulokowały się w ogromnym budynku pasażu Simonsa – nieistniejącego wielofunkcyjnego kompleksu handlowo-usługowego, który w latach 1903–1944 znajdował się u zbiegu ulic Długiej i właśnie Nalewek.


Dzisiejszy układ ulicy nie przypomina przedwojennego, tętniącego życiem, pełnego kupców i handlu. Współcześnie nazwę Nalewki nosi niewielka ulica znajdująca się 100 metrów na zachód od historycznych Nalewek, pomiędzy ulicami Ludwika Zamenhofa i Stanisława Dubois. Przebiega ona w miejscu, w którym przed wojną była ulica Gęsia.


CIEKAWOSTKI:

  • W 1783 roku ulice zaczęto wykładać brukiem, wokół niej zaczęły powstawać kamienice. Warto wspomnieć o Antonim Corazzim, który był wybitnym architektem związanym z wyżej wymienioną ulicą
  • początkowo znajdował się przy niej punkt poboru wody (rzeka Bełcząca)
  • na drugą dekadę XIX wieku przypada okres świetności ulicy Nalewki, z powodu usytuowania przy Muranowie 
1 zob. https://sjp.pwn.pl/sjp/nalewka;2486392, dostęp : 30.05.2018 r.

2 Słownik języka polskiego, t.2 cz.1, red. S.Linde, Warszawa 1951, s.227.

3 zob. http://www.naukaonline.pl/nasze-teksty/nauki-humanistyczne/item/1503-imiona-ulic , dostęp: 30.05.2018 r.

Komentarze

Prześlij komentarz

Popularne posty z tego bloga

III Czy Ochota to dzielnica szczęścia? O Szczęśliwicach i okolicy

-
Obraz
             Ochota jest jedną z warszawskich dzielnic, dziś trochę już   zapuszczoną i zapomnianą. Jednak wciąż znajdziemy tu wiele miejsc, które warto byłoby obejrzeć, na przykład Pole Mokotowskie, park Szczęślwicki czy też Reduta Ordona.             No dobrze, ale co z samą nazwą Szczęśliwice? Dziś znamy ją jako osiedle – zachodnią część Ochoty, gównie kojarzy się z parkiem ze stokiem narciarskim oraz pętlą autobusową. W XVI wieku natomiast wieś Stenclwice była majątkiem rodu Stenclewskich, wywodzących się od Gotarda z Rakowa [1] .               Dzisiejsza forma „Szczęśliwice” stworzona przez metaforyzację  z formy czasownika ‘szczęśliwić’, wiąże się zapewne z chęcią uszczęśliwienia mieszkańców i bywalców miejsca. Ukazuje to etymologia: SZCZĘŚLIWIĆ :    Słownik ję...
Czytaj więcej
-
Obraz
I Gwara warszawska Język i określony sposób używania go niewątpliwie jednoczy mieszkańców danej społeczności. Warszawiacy swojego czasu dorobili się własnej, odrębnej gwary, która kształtowała się wraz z rozwojem stolicy. W sposobie mówienia ludności Warszawy odbijają się jego zamiłowania, procedery i postęp intelektualny. Ciekawostką jest fakt, że gwara ta powstała stosunkowo późno, bowiem dopiero w XVIII wieku, gdy język ogólnopolski był ukształtowany w pełni. Warto najpierw wytłumaczyć, czym jest gwara . Termin ten podlegał neosemantyzacji, bowiem na przykład Słownik Lindego 1 wydany w 1808 roku podaje, że gwara to po prostu mowa, język. Natomiast publikacje późniejsze, takie jak chociażby Słownik języka polskiego 2 pod redakcją Witolda Doroszewskiego, określają gwarę jako mowę środowiska zawodowego lub miejscowego . Bronisław Wieczorkiewicz w „Gwara warszawska dawniej i dziś” podkreśla, że tą odmianą języka posługiwali się najpierw głównie „ludzie ulicy”, prości, ...
Czytaj więcej
-
Obraz
Czym jest Nowa Pomarańczarnia i jaki ma związek z pomarańczami? W dzisiejszym wpisie przeniesiemy się w miejsce niezwykłe, warte odwiedzenia w majowe dni! Mowa o Nowej Pomarańczarni, zwanej również Oranżerią. Jest to budynek usytuowany w Łazienkach Królewskich. Nowa Pomarańczarnia została wybudowana w latach 1860-1861. Projektantami byli Adam Adolf Loewe i Józef Orłowski. Ale może zanim odpowiemy na pytanie, to przeniesiemy się w czasy minione. Podczas powstania warszawskiego Oranżeria, w wyniku pożaru, została zdewastowana. Zarówno Stara Oranżeria, jak i Nowa Oranżeria poniosły straty, w wyniku których rośliny egzotyczne przechowywane w środku nie przetrwały 1 . Pierwotnie Pomarańczarnia była przeznaczona na przechowywanie w okresie chłodów drzew egzotycznych. Obecnie urządzono w niej ogród. Znajdują się w nim różnorodne rośliny, również tropikalne. Inne Pomarańczarnie na terenie Polski: Wilanów, Radzyń Podlaski, Nieborów, Puławy. Aby dokonać ...
Czytaj więcej